Ο πυρετός είναι ένα πολύ συχνό σύμπτωμα και οι περισσότεροι άνθρωποι τον έχουν παρουσιάσει πολλές φορές στη ζωή τους. Συνήθως τον συνδέουμε με κάποια λοίμωξη, όπως μια ίωση ή μια γρίπη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε πυρετός οφείλεται σε λοίμωξη.
Ο πυρετός δεν είναι ασθένεια από μόνος του. Είναι μια αντίδραση του οργανισμού που μπορεί να εμφανιστεί σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Εκτός από τις λοιμώξεις, μπορεί να συνοδεύει φλεγμονώδη ή αυτοάνοσα νοσήματα, να σχετίζεται με ορισμένα φάρμακα και, λιγότερο συχνά, με άλλες παθήσεις.
Για τον λόγο αυτό, όταν αξιολογούμε έναν άνθρωπο με πυρετό, δεν κοιτάμε μόνο τον αριθμό που γράφει το θερμόμετρο. Σημασία έχουν επίσης η διάρκεια του πυρετού, τα συμπτώματα που τον συνοδεύουν, η ηλικία και το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς.
Τι θεωρούμε πυρετό;
Η φυσιολογική θερμοκρασία του σώματος δεν είναι ακριβώς 36,6°C σε όλους. Μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα και επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η ηλικία, η σωματική δραστηριότητα και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η μέτρηση.
Σε γενικές γραμμές, θερμοκρασία περίπου 38°C και πάνω θεωρείται πυρετός. Η τιμή όμως πρέπει να αξιολογείται και ανάλογα με το σημείο στο οποίο έγινε η μέτρηση, για παράδειγμα στη μασχάλη, στο στόμα ή στο αυτί.
Ένας μεμονωμένος αριθμός επομένως δεν μας δίνει όλες τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε.
Υπάρχει επίσης μια σημαντική διάκριση: υψηλή θερμοκρασία σώματος δεν σημαίνει πάντα πυρετό. Η θερμοκρασία μπορεί να αυξηθεί και για άλλους λόγους, όπως μετά από παρατεταμένη έκθεση σε πολύ υψηλή θερμοκρασία. Σε αυτές τις περιπτώσεις μιλάμε για υπερθερμία και όχι για πυρετό.
Γιατί ανεβαίνει η θερμοκρασία όταν έχουμε πυρετό;
Η θερμοκρασία του σώματος ελέγχεται από μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται υποθάλαμος. Μπορούμε απλοποιημένα να τον φανταστούμε σαν τον «θερμοστάτη» του οργανισμού.
Όταν εμφανίζεται πυρετός, ο οργανισμός ρυθμίζει προσωρινά αυτόν τον «θερμοστάτη» σε υψηλότερη θερμοκρασία.
Αυτό εξηγεί γιατί στην αρχή ενός πυρετικού επεισοδίου μπορεί να αισθανόμαστε κρύο ή να έχουμε ρίγος, παρόλο που η θερμοκρασία του σώματός μας ανεβαίνει. Το σώμα προσπαθεί να φτάσει στη νέα θερμοκρασία που έχει ορίσει ο υποθάλαμος.
Όταν αργότερα η θερμοκρασία αρχίζει να υποχωρεί, μπορεί να συμβεί το αντίθετο: να αισθανόμαστε ζέστη και να εμφανίζεται εφίδρωση.
Από τι μπορεί να προκληθεί πυρετός;
Οι λοιμώξεις αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες πυρετού. Μπορεί να είναι ιογενείς, βακτηριακές, μυκητιασικές ή παρασιτικές και να αφορούν διαφορετικά όργανα και συστήματα του σώματος.
Ο πυρετός όμως δεν έχει μόνο λοιμώδη αίτια.
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε:
- φλεγμονώδη και αυτοάνοσα νοσήματα
- ορισμένα ρευματολογικά νοσήματα
- ορισμένες κακοήθειες
- αντίδραση σε ορισμένα φάρμακα
- ορισμένες θρομβοεμβολικές καταστάσεις
- άλλες, λιγότερο συχνές παθήσεις.
Όταν λοιπόν ένας πυρετός επιμένει χωρίς εμφανή αιτία, δεν πρέπει να θεωρούμε αυτόματα ότι πρόκειται για λοίμωξη.
Το ιστορικό και η κλινική εξέταση αποτελούν τα πρώτα βήματα για την αναζήτηση της αιτίας. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω εργαστηριακός ή απεικονιστικός έλεγχος.
Πότε πρέπει να απευθυνθούμε σε γιατρό;
Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να κρίνουμε τη σοβαρότητα μιας κατάστασης αποκλειστικά από το πόσο υψηλή είναι η θερμοκρασία.
Ένας υψηλός πυρετός χρειάζεται προσοχή, αλλά ο αριθμός στο θερμόμετρο δεν είναι το μοναδικό κριτήριο.
Τα συμπτώματα που συνοδεύουν τον πυρετό μπορεί να είναι εξίσου σημαντικά. Βήχας ή δύσπνοια, πόνος κατά την ούρηση, κοιλιακό άλγος, εξάνθημα, έντονος πονοκέφαλος ή μεταβολή της γενικής κατάστασης μπορούν να δώσουν σημαντικές πληροφορίες για την πιθανή αιτία.
Ιατρική εκτίμηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν ο πυρετός είναι υψηλός ή επιμένει, όταν η γενική κατάσταση του ασθενούς επιδεινώνεται ή όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως:
- δυσκολία στην αναπνοή
- πόνος στο στήθος
- σύγχυση ή ασυνήθιστη υπνηλία
- έντονος πονοκέφαλος με δυσκαμψία στον αυχένα
- επίμονοι έμετοι
- έντονο κοιλιακό άλγος
- σπασμοί
- σημαντικά σημεία αφυδάτωσης
- εξάνθημα που συνοδεύεται από πυρετό.
Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται επίσης στους ηλικιωμένους, στα άτομα με μειωμένη άμυνα του οργανισμού και στους ασθενείς με σοβαρά χρόνια νοσήματα.
Μάλιστα, σε έναν ηλικιωμένο ή ανοσοκατεσταλμένο ασθενή, μια σοβαρή λοίμωξη δεν συνοδεύεται απαραίτητα από υψηλό πυρετό. Για τον λόγο αυτό η συνολική εικόνα του ασθενούς είναι συχνά σημαντικότερη από μια μεμονωμένη μέτρηση θερμοκρασίας.
Πυρετός και υπερθερμία: ποια είναι η διαφορά;
Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση.
Όταν κάποιος παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα στον ήλιο ή σε περιβάλλον με πολύ υψηλή θερμοκρασία, η θερμοκρασία του σώματός του μπορεί επίσης να αυξηθεί. Αυτό όμως δεν είναι πυρετός με την ιατρική έννοια.
Ονομάζεται υπερθερμία.
Στον πυρετό ο οργανισμός ανεβάζει ελεγχόμενα το σημείο στο οποίο ρυθμίζει τη θερμοκρασία του.
Στην υπερθερμία αυτό δεν συμβαίνει. Το σώμα δέχεται ή παράγει περισσότερη θερμότητα από όση μπορεί να αποβάλει.
Αυτό μπορεί να συμβεί μετά από παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν έντονη σωματική δραστηριότητα, ανεπαρκής πρόσληψη υγρών ή αυξημένη υγρασία.
Θερμική εξάντληση
Μετά από παρατεταμένη έκθεση στη ζέστη και έντονη εφίδρωση μπορεί να εμφανιστεί θερμική εξάντληση.
Μπορεί να εκδηλωθεί με έντονη εφίδρωση, αδυναμία, ζάλη, πονοκέφαλο, ναυτία ή έντονη δίψα.
Η θερμική εξάντληση δεν είναι το ίδιο με τη θερμοπληξία. Χρειάζεται όμως προσοχή, καθώς η συνεχιζόμενη έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρότερη κατάσταση.
Θερμοπληξία
Η θερμοπληξία είναι σοβαρή μορφή θερμικής νόσου και αποτελεί επείγουσα ιατρική κατάσταση.
Η θερμοκρασία του σώματος αυξάνεται σημαντικά και μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα από το νευρικό σύστημα, όπως σύγχυση, αποπροσανατολισμός, διαταραχή του επιπέδου συνείδησης ή σπασμοί.
Επομένως, σημαντική αύξηση της θερμοκρασίας μετά από έκθεση σε έντονη ζέστη, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από μεταβολή της συμπεριφοράς ή του επιπέδου συνείδησης, χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
Τι κάνουμε όταν έχουμε πυρετό;
Σε ένα επεισόδιο πυρετού έχει σημασία να παρακολουθούμε όχι μόνο τη θερμοκρασία, αλλά και τη γενική μας κατάσταση και τυχόν άλλα συμπτώματα.
Η ξεκούραση και η επαρκής πρόσληψη υγρών είναι συνήθως χρήσιμες, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αυξημένη εφίδρωση ή μειωμένη πρόσληψη υγρών.
Αν ο πυρετός είναι υψηλός, επιμένει ή συνοδεύεται από συμπτώματα που προκαλούν ανησυχία, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση ώστε να αναζητηθεί η αιτία του.
Πυρετός στα παιδιά
Η αξιολόγηση του πυρετού στα παιδιά, και ιδιαίτερα στα βρέφη, διαφέρει από εκείνη των ενηλίκων.
Η ηλικία του παιδιού, το ύψος και η διάρκεια του πυρετού, η γενική του κατάσταση και τα συνοδά συμπτώματα καθορίζουν την ανάγκη για ιατρική εκτίμηση.
Ιδιαίτερα στα πολύ μικρά βρέφη, η εμφάνιση πυρετού χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Για τον λόγο αυτό, οι γενικές πληροφορίες που αφορούν τον πυρετό των ενηλίκων δεν πρέπει να εφαρμόζονται αυτούσιες στα παιδιά.
Τι πρέπει να κρατήσουμε;
Ο πυρετός είναι σύμπτωμα και όχι διάγνωση. Οι λοιμώξεις αποτελούν συχνή αιτία, αλλά δεν είναι η μοναδική.
Το ύψος της θερμοκρασίας είναι μόνο ένα μέρος της αξιολόγησης. Η διάρκεια του πυρετού, τα υπόλοιπα συμπτώματα, η ηλικία, το ιστορικό και κυρίως η γενική κατάσταση του ασθενούς είναι εξίσου σημαντικά.
Τέλος, δεν πρέπει να συγχέουμε τον πυρετό με την αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος λόγω ζέστης. Πυρετός και υπερθερμία έχουν διαφορετικό μηχανισμό, ενώ η θερμοπληξία αποτελεί επείγουσα κατάσταση.
Βιβλιογραφία
- Merck Manual Professional Edition. Fever – Biology of Infectious Disease.
- Merck Manual Consumer Version. Fever in Adults.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Heat-related Illnesses.
- NICE. Suspected sepsis in people aged 16 or over: recognition, assessment and early management.
- Mayo Clinic. Fever: Symptoms and causes.
- Mayo Clinic. Fever: First aid.